Azərbaycan tarixinin hər dönəmi, dövlətinə, millətinə, torpağına sədaqət göstərən, həyatını xalqın yoluna sərf edən şəxsiyyətlərin xidmətləri ilə zəngindir. Belə şəxsiyyətlərdən biri də siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti, Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilovdur. Onun həyat yolu, mübarizəsi və fəaliyyətləri Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə, dövlətçiliyin inkişafına, milli birliyin gücləndirilməsinə həsr olunmuş bir ömürdən ibarətdir. Uşaqlıqdan Formalaşan Vətən Sevgisi Cəlil Xəlilovun həyat yolu Azərbaycanın çətin və mürəkkəb tarixi dönəmlərinə təsadüf edir. O, uşaqlıqdan xalqına, torpağına, dövlətinə sadiq bir gənc kimi formalaşmış, milli dəyərlər və vətənpərvərlik hissləri ilə böyümüşdür. Onun həyat fəlsəfəsinin əsasını milli kimlik, dövlətçilik prinsiplərinə bağlılıq və Vətənə xidmət anlayışı təşkil edir. Elm və Təhsildə Zəhmətkeş Yol Cəlil müəllim yalnız hərbi xidmətdə deyil, elmi sahədə də öz sözünü demiş, zəngin biliyi və dərin analitik təfəkkürü ilə tanınmışdır. Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru kimi dövlət idarəçiliyi, siyasi proseslər, milli təhlükəsizlik, idarəetmə mexanizmləri və ictimai-siyasi inkişaf sahələrində çoxsaylı elmi araşdırmalar aparmışdır. Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti olaraq illərdir dövlət qulluğu, ictimai idarəetmə və milli strategiya mövzularında gənclərə dərs deyir. Onun dərsləri sadəcə nəzəriyyə ilə məhdudlaşmır, o, dövlət idarəçiliyinin sirlərini həm elmi, həm də praktiki təcrübəsi ilə öyrədir. Polkovnik Cəlil Xəlilov – Dövlətə və Orduya Xidmət Azərbaycan ordusu və Silahlı Qüvvələrinin güclənməsində, milli təhlükəsizliyin qorunmasında Cəlil Xəlilovun mühüm rolu olub. O, hərbi xidmət illərində yalnız bir zabit kimi deyil, həm də milli təhlükəsizlik və müdafiə strategiyaları üzrə peşəkar mütəxəssis kimi çalışmışdır. Polkovnik rütbəsinə yüksəlmiş Cəlil müəllim həm döyüş meydanında, həm də ideoloji mübarizədə daim ön sırada olmuşdur. Onun fəaliyyəti Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin güclənməsi və dövlətin maraqlarının qorunmasına yönəlmişdir. Veteranların Hüquqlarının Müdafiəsində Fədakarlıq Bu gün Cəlil Xəlilov Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri kimi minlərlə müharibə veteranının səsini dövlətə çatdırır, onların hüquq və maraqlarının qorunmasında əvəzsiz işlər görür. Veteranların sosial təminatı, mənzil problemləri, tibbi yardımı və cəmiyyətə inteqrasiyası istiqamətində onun fəaliyyəti çoxsaylı layihələr və təşəbbüslərlə zəngindir. Cəlil müəllim bu sahədə yalnız rəhbər deyil, həm də yolgöstərən, həm dəstəkçi, həm də mənəvi dayaqlardan biridir. Milli Dəyərlərin və Dövlətçiliyin Qoruyucusu Cəlil Xəlilovun həyat amalının əsasında dövlətçilik prinsiplərinin qorunması, müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması dayanır. Onun fəaliyyəti yalnız keçmişlə bağlı deyil, həm də gələcəyə hesablanmışdır. Gənclərlə iş sahəsində həyata keçirdiyi tədbirlər, seminarlar və elmi müzakirələr dövlətçilik ənənələrinin yeni nəsillərə ötürülməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. O, hər zaman vurğulayır ki, “dövlətini, torpağını, tarixini bilməyən gənclik gələcəyi qura bilməz”. Elmi, İctimai və Dövlətçilik İrsinin Böyüklüyü Cəlil müəllimin zəngin elmi irsi, dövlətçiliyə dair araşdırmaları, milli ideologiya və təhlükəsizlik məsələləri üzrə elmi məqalələri təkcə akademik dairələr üçün deyil, həm də dövlət strukturları üçün əhəmiyyətli mənbədir. Onun fəaliyyəti dövlət, ordu, veteranlar, elm və gənclik arasında körpü rolunu oynayır. Bu gün Cəlil Xəlilov yalnız bir alim və dosent deyil, həm də mübariz bir şəxsiyyət, vətənə sədaqətin canlı nümunəsidir. Nəticə Azərbaycan tarixində Vətənə sədaqəti ilə iz qoyan şəxsiyyətlər daim xalqın yaddaşında yaşayır. Cəlil Xəlilovun həyat yolu, dövlətinə, millətinə və torpağına xidməti bugünkü və gələcək nəsillər üçün örnəkdir. Onun fəaliyyəti göstərir ki, Vətənə xidmət yalnız silahla döyüş meydanında deyil, həm də elm, təhsil, dövlət idarəçiliyi və cəmiyyətin sosial problemlərinin həllində davam edir. Cəlil Xəlilov – Vətənə və Millətə Sadiqliyin Tarixi Nümunəsi Giriş Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xalqına, dövlətinə, torpağına sadiq şəxsiyyətlər həmişə öz izi ilə yadda qalıb. Bu şəxslər arasında elələri var ki, həyatını yalnız bir sahəyə deyil, bütöv bir millətin yoluna həsr edib. Onlardan biri də siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti, Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilovdur. Onun həyat yolu bir amalın ətrafında cəmlənib – dövlətə xidmət, millətə sədaqət, vətənə məhəbbət.—Həyat Yoluna Qısa Baxış Cəlil müəllimin uşaqlıq illəri elə bir dövrə təsadüf edib ki, xalqımız həm siyasi, həm də ideoloji təzyiqlərlə üz-üzə idi. Erkən yaşlarından milli-mənəvi dəyərlərə bağlı böyüməsi onun gələcək yolunu müəyyənləşdirdi. Orta və ali təhsilini uğurla başa vuran Cəlil Xəlilov elmin, dövlətçiliyin və hərb yolunun kəsişməsində öz mövqeyini seçdi. Onun üçün Vətən anlayışı yalnız bir coğrafi sərhəd deyildi, bu – tarix, şəhid qanı, milli kimlik və dövlətçilik fəlsəfəsi demək idi.—Elm və Təhsil – Dövlətçiliyin Elmi Nəfəsi Cəlil müəllim elmi fəaliyyətini dövlət idarəçiliyi, milli təhlükəsizlik və siyasi proseslərin elmi əsasları üzərində qurdu. Onun elmi tədqiqatları Azərbaycan dövlətinin strateji inkişafı üçün ciddi əhəmiyyət kəsb edir. Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında dosent kimi çalışdığı illər ərzində minlərlə dövlət qulluqçusu, gənc tədqiqatçı və tələbə yetişdirmişdir. O, yalnız dərs demir, həm də dövlətçilik məktəbi yaradır. Cəlil müəllim tez-tez çıxışlarında vurğulayır: > “Dövlət idarəçiliyi yalnız qanunlarla deyil, xalqın ruhu, tarixi yaddaşı və milli dəyərləri ilə formalaşır. Bu dəyərləri qorumaq – hər birimiz üçün müqəddəs borcdur.”—Polkovnik Cəlil Xəlilov – Hərb və Dövlətçilik Məktəbi Cəlil müəllimin fəaliyyəti yalnız elmlə məhdudlaşmır. O, peşəkar hərbi karyera keçmiş, polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlmiş, Azərbaycan Ordusunun güclənməsinə və milli təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə böyük töhfələr vermişdir. Hərb yolu onun üçün sadəcə rütbə və forma deyildi – bu, Vətənə sədaqətin praktiki təzahürü idi. O, orduda xidmət etdiyi illərdə həm əsgər, həm də zabit kimi dövlətin maraqlarını üstün tutmuş, milli təhlükəsizlik sahəsində dərin strateji biliklərə yiyələnmişdir.—Veteranların Səsi – Haqqın Müdafiəçisi Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri kimi Cəlil Xəlilov minlərlə müharibə iştirakçısının, qazinin və veteranın hüquqlarının qorunması üçün yorulmadan çalışır. Onun təşəbbüsü ilə son illərdə: Veteranların sosial təminatı sahəsində yeni layihələr hazırlanıb, Qazilərin reabilitasiya proqramları genişləndirilib, Müharibə veteranlarının cəmiyyətə inteqrasiyası üçün maarifləndirici tədbirlər həyata keçirilib. Cəlil müəllimin bir çıxışından sitat: > “Müharibə veteranlarının haqqı yalnız bir medal və ya bir kağız parçası ilə ödənməz. Onların hər birinin ürəyində Vətən sevgisi, qürur və fədakarlıq var. Bizim borcumuz – onların fədakarlıqlarına layiq olmaqdır.”—Milli Dəyərlərin Qorunmasında Xüsusi Missiya Cəlil Xəlilovun fəaliyyəti yalnız bu günün problemləri ilə məhdudlaşmır – o, həm də gələcəyin ideoloji dayaqlarını formalaşdırır. Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, gənclərdə dövlətçilik düşüncəsinin gücləndirilməsi onun əsas prioritetlərindəndir. Bu məqsədlə universitetlərdə, məktəblərdə, ictimai mərkəzlərdə seminarlar, mühazirələr və görüşlər keçirir. Gənclərə tez-tez deyir: > “Vətən sevgisi sözlə yox, əməllə sübut olunur. Dövlətinə sahib çıxmaq – tarixə, şəhid qanına, milli kimliyə sahib çıxmaq deməkdir.”—Şəxsiyyət və Nüfuz Cəlil Xəlilov həm elmi dairələrdə, həm hərbi strukturlarda, həm də veteran təşkilatlarında yüksək nüfuza malikdir. Onun təmkinli, prinsipial və dövlət maraqlarını üstün tutan mövqeyi ona böyük hörmət qazandırıb. Onun şəxsiyyəti – tərbiyə, müdriklik, sədaqət və fədakarlığın sintezidir.—Nəticə Polkovnik, alim, dosent, veteranların müdafiəçisi, milli ideologiyanın daşıyıcısı – bütün bu məqamlar bir insanın timsalında cəmlənib: Cəlil Xəlilov. Bu gün o, yalnız keçmişin qəhrəmanlıq səhifələrini yaşatmır, həm də gələcəyin dövlətçilik məktəbini yaradır. Onun ömür yolu Azərbaycan gəncliyi üçün bir çağırışdır: Dövlətini sev, millətinə sahib çıx, tarixini unutma! Pərvanə Salmanqızı.İctimai xadim, jurnalist, şair-publisist.

Veteran.gov.az xəbər verir ki,Müharibə ,Əmək  və Silahlı qüvvələr Veteranları  Təşkilatının    Gənclərin  vətənpərvərlik tərbiyəsi və ideoloji hazırlığı  şöbəsinin əməkdaşları-şöbə müdiri  ehtiyatda olan polkovnik Adil Haqverdiyev və baş  mütəxəssis Nəbi Hacıyev  21.06. 2023-cü ildə tədbir təşkil ediblər.Tədbir   Bakı şəhəri Xətai  rayonunda yerləşən  2 saylı ASAN xidmət mərkəzində baş tutub.       Ümummilli Lider Heydər Əliyevin100 illiyi ilə əlaqədar  “Heydər Əliyev müasir Azərbaycan Ordusunun qurucusudur” adlı  tədbirdə Bakı şəhəri Xətai  rayon  2 saylı ASAN xidmət mərkəzinin direktoru Labidə Batıyeva,konüllülər üzrə məsul şəxs Nərgiz Mirzəyeva və könüllülər iştirak etdilər.   Ümummillli Lider Heydər Əliyevin 100 illiyinə həsir edilmiş tədbiri mərkəzin direktoru Labidə Batıyeva açdi.O,qonaqları tədbir iştirakçılarına təqdim etdi..   Çıxış üçün ilk söz  ehtiyatda olan polkovnik Adil Haqverdiyəvə verildi.   Adil Haqverdiyev ilk öncə RVT-nın sədri Fatma xanım Səttarovanın  və müavini e/o polkovnik  Cəlil Xəlilovun salamlarını tədbir iştirakçılarına çatdırdı. Azərbayçan dövlət himni səsləndirildi.Heydər Əliyevin və vətən uğrunda həlak olan şəhidlərimizin ruhları  bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.   Müasir Azərbaycan Ordusunun yaradıcısı Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır.  Hələ Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Komitəsinin Birinci Katibi seçildiyi dövürdən Azərbaycan Ordusu haqqında düşünmüş və çətinliklərə baxmayaraq C.Naxçıvaniski adına hərbi liseyin yaradılmasına nail olmüşdur.Onun ikinci dəfə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə  qayıdışı çöx çətin bir dövrə düşmüşdür, torpaqlarımızın  mənfur qonşular tərəfindən işğal olunan bir dövrə təsadüf etmişdir.Ulu Öndər Heydər Əliyev müasir Azərbayçan Ordusunun təməlini qoydu.Bugün Azərbaycan Ordusunun Ali Baş Komandanı İlham Əliyev Heydər Əliyevin qoyduğu dövlət siyasətini uğrla yerinə yetirir.Azərbaycan Ordusu cəmi 44 gün ərzində  düşmənin tuduğu mövqeylərini darmadağın etdi və torrpaqlarımızı   işğaldan azad etdi.Biz bir yumruq olaraq Ali Baş Komandan İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşib dovlətimizin dahada güclənməsinə çalışmalıyıq .  Sonra Nəbi Hacıyev çıxış etdi.Tədbirin sonunda xatirə şəkilləri çəkildi.

Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranlar Təşkilatının və Müdafiə Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə İkinci Dünya müharibəsi veteranları üçün təntənəli bayram tədbiri təşkil olunmuşdur. Respublika Veteranlar Təşkilatının inzibati binasının həyətində Müdafiə Nazirliyinin N saylı hərbi hissəsi tərəfindən quraşdırılmış 80 nəfərə xidmət üçün nəzərdə tutulan səyyar mətbəx və Böyük Vətən müharibəsi dövrünün hərbi geyimində olan əsgər, zabitlər veteranlara nostalji hisslər yaşadaraq, Qələbə bayramının sevincinə əlavə rəng qatmışlar. Müdafiə Nazirliyinin hərbi orkestrinin ifasında səslənən müharibə, Vətən, qəhrəmanlıq, sevgi haqqında o illərin mahnıları bu ovqatı daha da artırmışdır. Tədbirdə Müdafiə Nazirliyinin, Respublika Veteranlar Təşkilatının əməkdaşları, veteranlar, ziyalılar, media nümayəndələri, gənclər iştirak etmişdirlər. Tədbirdə Respublika Veteranlar Təşkilatının sədri Tofiq Ağahüseynov çıxış etdi, hər kəsi 9 May faşizm üzərində Qələbənin 73-cü ildönümü münasibəti ilə səmimiqəlbdən təbrik etdi.   Təşkilatın sədr müavini, ehtiyatda olan polkovnik Cəlil Xəlilov çıxışında əlamətdar gün münasibətilə bütün veteranları təbik etdi, Böyük Vətən müharibəsində Azərbaycan xalqının həm ön, həm də arxa cəbhədəki fədakarlığından, əvəzsiz xidmətlərindən danışdı. O bildirdi ki, İkinci Dünya müharibəsi xalqımızın şanlı tarixinin bir parçasıdır. Qələbə Gününün canlı yaddaşı isə veteranlardır. Veteranlar bu Qələbənin yükünü çiyinlərində daşıyıblar. Bu tarixin ən əlamətdar anı isə 1945–ci il mayın 9-u Qələbə Günüdür. Xalqımız veteranları ilə hər zaman fəxr edir. Digər çıxış edən veteranlar onlara göstərilən diqqətə və qayğıya görə minnətdarlıq edib, keçdikləri döyüş yolu, həyatlarının ən kəşməkəşli dövrü olan Böyük Vətən müharibəsi haqqında xatirələrini bölüşüblər. Onlar üçün hazırlanmış İkinci Dünya müharibəsini xatırladan ab-hava veteranların ürəyincə oldu. Veteranlar hər kəsə göstərdikləri diqqət və qayğıya görə minnətdarlıqlarını bildirdilər. Qələbə Bayramını tezliklə işğal altında olan torpaqlarımıza da qeyd ediləcəklərinə əminlik ifadə etdilər. Hərbi orkestrin ifasında Qələbənin 73 illik yubileyi münasibəti ilə hazırladığı konsert və bəstəkar Şahin Musaoğlunun hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda mahnılardan ibrarət “Cənab leytenant” patriot qrupunun, Nuray Rəhman, Şəmistan Əlizamanlı və başqalarının ifasındakı musiqi proqramı, veteranların bayram əhval-ruhiyyəsini daha da artırdı. Sonda veteranlara hədiyyələr təqdim olundu.

  Sentyabrın 11-də Şuşaya səfər edəcəyimizi eşidəndə ilk ağlıma gələn atam oldu. Ona görə yox ki, o, Şuşada doğulan, ömrünün böyük hissəsini Şuşada keçirən, bütün qəlbi, ruhu ilə bu şəhərə bağlı olan və Şuşa həsrəti ilə dünyasını dəyişən sadə şuşalılardan biri kimi bu şəhəri dəlicəsinə sevirdi. Ona görə ki, mən Şuşanı məhz onun sayəsində sevmişdim. Atamın Şuşa haqqında danışdıqları məni bu şəhərə onun gözləri, onun könlü ilə baxmağa sövq etmiş, onun Şuşa sevgisi anbaan, günbəgün, ilbəil qeyri-ixtiyari şüuruma, ruhuma axmışdı. Lakin əminliklə deyə bilərəm ki, Şuşanı yurd yeri, and yeri kimi əsl dəyərini mənə anlatan atamın sevgi dolu sözləri deyil, onun göz yaşları oldu. Heç vaxt ağlamayan, ən dar məqamda da həyata nikibinliklə baxan atamın göz yaşları...   Boğazda qalan loxma...   Şuşanı ailə olaraq 1992-ci ilin 8 mart tarixində tərk etmişdik. O vaxt bizi Sumqayıta – dayımgilə yola salan atam şəhərin bombalanması dayanandan, ordumuz erməniləri məğlub edəndən sonra bizi geri qaytaracağını bildirmişdi. Təbii, o vaxt Şuşanın ermənilər tərəfindən işğal olunacağı, itiriləcəyi heç kimin ağlına gəlmirdi. Şuşa sakinləri bu ehtimalı özləri üçün təhqir hesab edir, bu barədə ara-sıra səslənən fikirlərə ən cəfəng, absurd iddia kimi yanaşırdılar. Lakin taleyin ümidinə buraxılan köməksiz şəhərin 1992-ci ilin 8 may tarixində işğalı acı bir gerçəyə çevrildi. Həmin gün şəhərin müdafiəsində iştirak edən onlarla insan qəhrəmancasına şəhid olsa da bu, şəhərin erməni faşistləri tərəfindən işğalına mane ola bilmədi.   Şuşanın işğalı xəbərini eşidəndə ailəmizin ilk ağlına gələn atamın taleyi oldu. Artıq bir gün keçsə də atamdan heç bir xəbər yox idi. Bəziləri onun öldüyünü, digərləri isə əsir götürüldüyünü  iddia edirdi. Ailəmizn mayın 9-u gecəsini də bu cür ağrılı və qorxunc düşüncələr, göz yaşları içində keçirdi.   10 may 1992-ci il... Günortadan xeyli ötüb... Dayımgilin həyət qapısı açılır və üst-başı toz-torpaq içərisində olan atam həyətə daxil olur. Şəhərin işğal edilməsi bizi nə qədər sarsıtsa da, atamın sağ qalmasına bir o qədər çox sevinirik. Cəmi bir neçə dəqiqədən sonra ev əhli əl-üzünü yuyub əyin-başını qaydaya salan atama eyni anda onlarla sual ünvanlanmaya başlayır. Ancaq heç kim əsas məsələ haqqında - Şuşanın həqiqətən də işğal edilib-edilmədiyi barəsində soruşmağa cürət eləmir. Sanki hamı bu suala qorxduqları cavabı alacaqlarından ehtiyat edir.   “İkinci dərəcəli” suallara ötəri cavab verən atamın davranışında diqqəti çəkən əsas məqam onun baxışlarını günahkar kimi bizdən gizləməsi, Şuşa itkisi fonunda zahiri soyuqqanlığını, saxta təmkinini qorumağa çalışmasıdır. Lakin görünür o bunu o qədər də yaxşı bacarmırdı. Bəlkə elə buna görə də onun daxili narahatlığını hiss edən qohumlardan kimsə ortamı yumşaltmaq, bu gərginliyə adi ovqat qatmaq üçün atamın iki gündür ac-susuz yollarda olduğunu xatırlatdı və üzünü ətrafdakılardan kiməsə tutub yemək gətirmələrini tapşırdı.   ...Daha bir neçə dəqiqə keçir. Qohumların təkidi ilə atam ilk loxmanı ağsına qoyub udmağa çalışır. Lakin “nə isə” buna imkan vermir. Və birdən hər kəs tükürpədən hönkürtüdən dəhşətə gəlir. Və hər kəsin eşitməkdən qorxduğu baş verir. Atam üzümü anama tutaraq sel kimi axan göz yaşları içində sadəcə, “Daha Şuşa yoxdur” deyə bilir.   Mən yalnız həmin an necə böyük, dəhşətli hadisənin baş verdiyini dərk etdim. Məhz o zaman anladım ki, Şuşanını itirilməsi sadəcə evimizin, şəhərimizin itirilməsi demək deyil. Bu, mənim uşaq ağlımın dərk edə bilmədiyi daha böyük, daha mühüm nələrinsə itirlməsi deməkdir. Bu itkiyə elə şeylər daxildir ki, onun ağrısı bütün həyatı əzab-əziyyət içində keçən, od-alovda möhkəmlənən insanı belə başqaları önündə ağlamağa məcbur edir, onu göz önündəcə boğurdu. Məhz bu mənzərə Şuşanı – onun əsl dəyərini mənə yenidən kəşf etdirdi.   Ruhun ölümü və ya sağ qalmaq günahdır!   Sonralar həmin günü xatırladıqca daha bir həqiqəti başa düşdüm. Anladım ki, evini, şəhərini, torpağını itirən, bu səbəblə də başqa evə, başqa məkana sığınan insan fiziki baxımdan sağ olsa da, mənəvi baxımdan ölür. Bu ölüm birdən-biri deyil, tədricən baş verir və uzunmüddətli olur. Hansı ki, həmin gündən etibarən atam da beləcə ölməyə başlamışdı. Və ən pisi isə o idi ki, heç kim onun gözü önündə baş verən bu prosesə əngəl ola, bu ölümü dayandıra bilmirdi.   Atam Şuşasız yaşamağı bacarmırdı və ölənə qədər də bacarmadı. O, Şuşasız yaşamağı günah hesab edirdi. Ona görə vətənsiz yaşamağın, sağ qalmağın heç bir mənası yoxdur. Buna görə də, atam Şuşanın işğalından sonra nəfəs alsa da, yaşamırdı.   İndi, atamın ölümündən və Şuşanın işğaldan azad olunmasından sonra bütün bunları yada salanda düşünürəm ki, bəlkə də atam haqlı idi. Bəlkə də vətəni müqəddəs və vazkeçilməz edən onsuz sağ qalmaq günah olmasıdır. Bəlkə də vətən elə bu olan şeydir ki, ondan ayrı keçən günlər ömürdən sayılmır. Bəlkə də vətənsizlik elə ruhun ölümü deməkdir. Hansı ki, ruhun yoxluğu fonunda bədənin var olması heç bir önəm daşımır...   ...Odur ki, həm 2020-ci ilin 8 noyabrında Şuşa erməni işğalından azad ediləndə, həm də 11 sentyabrda Şuşaya üz tutarkən üzümü yaddaşımda 1992-ci ildəki hönkürtüsü ilə qalan atama tutub bu sözləri demək gəldi içimdən: “Ata, ağlama, evə qayıdırıq!”   Əsgər ruhlarının keşik çəkdiyi müqəddəs yol...   11 sentyabr səhər saat 06:20. İçində mənim də olduğum avtobus “Azneft” dairəsindən hərəkətə başlayır. Saatlar ötdükcə rayonlar bir-bir geridə qalır. Magistral yolda sürətlə şütüyən avtobus bizi Füzuliyə yaxınlaşdırır. Avtobusumuz Füzulidən Şuşaya Zəfər yolu ilə hərəkət edəcək. 2020-ci ilin payızında hərbçilərimizin mərmi yağışı altında piyada hərəkət etdiyi, dağlar və meşələr içərisində addım-addım qət etdikləri müqəddəs yolla...   ...Çox keçmir ki, avtobusumuz Zəfər yolu ilə şütüməyə başlayır. Meşələrlə əhatə olunan dağların qoynunda ilan kimi qıvrılaraq uzanan yollar yadıma Şuşa-Laçın yolunu, həmin yolun “Yeddi dolama” adlanan hissəsini xatırladır. Lakin Zəfər yolundakı dolamalar mənə “Yeddi dolama”dan daha uzun gəlir. Yolun kənarlarından dağların ətəyinə doğru açılan sıldırımlar da mənə daha dərin gəlir. Və avtobus bu yolla irəlilədikcə istər-istəməz 44 günlük Vətən müharibəsini, hərbçilərimizin bu müharibədəki qəhrəmanlığını xatırlayırsan. Gözlərinin önünə yüngül və ağır atıcı silahlarla silahlanan, günlərlə davam edən soyuq havalarda bitib-tükənməyən dağ yolları ilə Şuşaya doğru hərəkət edən əsgərlər gəlir. Dar gündə Vətənin səsinə səs verərək evdə yaşlı valdieynlərini, balaca körpələrini, xəstə yaxınlarını, yardıma möhtac doğmalarını qoyub gələn əsgərlər... Hansı ki, onların bəzisinə yenidən evinə dönmək, öz yaxınlarına yenidən sarılmaq nəsib olmayıb. O əsgərlər ki, onların bir qismi üçün bu yol şəhidliyə - əbədiyyətə uzanan yola çevrilib. O əsgərlər ki, onların bəzisinin yaxınları bu gün də onların ölümünə inanmır, inana bilmir və nə vaxtsa evlərinə qayıdacağına ümid edir.   Və bütün bunları düşündükcə adama elə gəlir ki, bu yola – Zəfər yoluna bu gün də şəhid hərbçilərin ruhları keşik çəkir. Bəlkə də şəhidlik onları bu müqəddəs yolların əbədi keşikçisinə çevirib. Bəlkə onlar bundan sonra da qan və alın təri ilə suladıqları bu yolu mühafizə etməkdə, bu yolları bundan sonra da qorumaqda davam edəcəklər... Ömrünün tamamını hərbə həsr edən əsgərlər kimi...   “Bəyaz qala”, yaxud isti ürəklərlə buz qayalara doğru...   Zəfər yolunun bitməsinə bir qədər qalmış uzaqdan – az qala buludların qoynunda ağaran nəhəng sıldırım qayalıqlar diqqət çəkir. Bura Şuşadır. Üstündə qərar tutduğu ağ qayalar fonunda bəyaz qalaya bənzəyən doğma Şuşa... 29 il öncə xəyanət səbəbi ilə düşmənə yenik düşən, bir qərinəyə yaxın əsirlik həyatı yaşayan, torpağında babamın, nənəmin uyuduğu müqəddəs şəhər... 29 il ərzində yüzlərlə şuşalının həsrəti ilə öldüyü, onlarla döyüşçünün uğurunda şəhid olduğu doğma yurd yeri...   Avtobus Daşaltı kəndinin boyu yolla irəlilədikcə ötən ilin soyuq noyabr günləri yada düşür. Istər-istəməz döyüşçülərimizin bu yollarla piyada Şuşaya necə yaxınlaşdıqları, mərmi yağışı altında düşmənlə necə mübarizə apardıqları, bu sərt qayalıqları necə dırmaşdıqları haqqında düşünürsən. Gözlərinin önünə soyuq barmaqları ilə buz tutan qayalıqlardan yapışıb yuxarı qalxan, hər an yıxılmaq, yaxud düşmən gülləsinə hədəf olmaq təhlükəsi ilə üzləşən əsgərlərimiz gəlir. Onların ağır əsgər çəkmələri, atıcı silahlar, hərbi ləvazimatlarla bu qayaları səssiz-səmirsiz necə dırmaşa bildiklərini təsəvvür etməyə çalışırsan. Və bu zaman xəyallarının sərhədlərinin daraldığını, təsəvvür gücünün yetərli olmadığını hiss edirsən. Hiss edirsən ki, bu qəhrəmanlığı təsəvvür etmək, onu düşüncə olaraq yaşamaq belə böyük güc, özünəinam və cəsarət tələb edir. Bəlkə bu qəhrəmanlığı təkrarsız və böyük edən onun xəyalının belə qeyri-adi, heyrətaimiz olmasıdır.   Daşaltı kəndindən Şuşanın ağaran qayalıqlarına baxdıqca bu qayaları güllə yağışı altında fəth edən, onun buz soyuqluğunu ruhundakı vətən sevgisi ilə isidən, qayların sərtliyinə dəmir iradələri ilə qalib gələn, bu mübarizənin gedişində özləri də yeriyən qayalara çevrilən insnalarla eyni səma altında yaşadığına, onlarla eyni qanı daşıdığına, eyni bayrağın keşiyində dayandğına görə böyük bir fərəh və qürur hiss edirsən. Və içində baş qaldıran dərin bir inam səni əmin edir ki, vətən oğullarının sərgilədiyini bütün bu igidliklər bu vətənin özü kimi əbədi və həmişəyaşardır. Nə zamansa bu vətənin başı üzərini qara buludlar alarsa, o zaman tarixə çevrilən bu qəhrəmanlıqlar vətənin gələcək oğullarının simasında yenidən təkrarlanacaq, dövlətimizin xalqımızın, bayrağımızın əbədi toxunulmazlığını təmin edəcəkdir...   Seymur ƏLİYEV